با توجه به ماهیت انحصاری بسیاری از بخش‌های صنعت برق، وجود یک نهاد تنظیم مقررات به منظور راهبری مناسب مقررات زدایی و خصوصی‌سازی در صنعت برق الزامی می‌باشد. هیأت تنظیم بازار برق ایران نقش نهاد رگولاتور (تنظیم کننده) در بازار برق ایران را برعهده دارد. 
هيأت تنظيم بازار برق ايران، در پي دستور وزير وقت نيرو (شماره 17415/20/100 مورخ 84/3/28) به استناد " آيين نامه تعيين شرايط و روش خريد و فروش برق در سراسر كشور " (ابلاغیه شماره 33967/10/100 مورخ 82/6/3) و در راستاي تحقق موضوع بند ب ماده (25) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي، و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران، در مهرماه 1382 تشكيل شد. اين هيأت، با توجه به نياز تجديد ساختار و سياست‌گذاري در صنعت برق كشور، به منظور هدايت و نظارت بر بازار برق كشور، در امور برق وزارت نيرو بوجود آمد. اين هيأت متشكل از هفت نفر است، كه با حكم وزير نيرو براي مدت دو سال منصوب مي‌شوند و تصميمات آن با رأي اكثريت مطلق اعضاء اتخاذ مي‌شود.
هيأت تنظيم بازار برق ايران از ابتداي تشكيل تاكنون در طول عمر هفده ساله خويش كه طي نه دوره گوناگون سپري شده است، 322 بار تشكيل جلسه داده است که منجر به تصويب حدود 1200 مصوبه و تصويب حدود 110 رویه و دستورالعمل شده است.
نخستين جلسه هيأت تنظيم بازار در تاريخ 82/07/09 و سیصد و بیست و دومین جلسه هيأت - آخرين جلسه آن تاكنون – در تاريخ 98/10/18 برگزار شده است. جلسات ياد شده در طول هفده سالي كه از عمر هيأت مي‌گذرد، بطور متوسط دو نوبت در هر ماه، تشكيل شده است.
نتايج كليه فعاليتهای هيات تنظيم بازار را در دامنه مسووليتها و اختيارات اين هيات، مي‌توان در چهار طبقه شامل: آيين‌نامه‌ها، رويه‌ها (يا دستورالعملها)، تصميم‌گيري‌هاي موردي و نمونه قراردادها دسته‌بندي كرد. 
همچنين مي‌توان كليه مصوبات هيأت را از نظر نهاد پيشنهاد كننده، به سه دسته تقسيم نمود، مصوباتی که به پيشنهاد دبيرخانه هيأت تنظيم بازار، مصوباتی که به پيشنهاد شركت مديريت شبكه برق ايران و در آخر مصوباتی که با پيشنهاد ساير بازيگران بازار برق بوده است.
اشخاص كليدي مرتبط با هيأت تنظیم و ارتباط آنان را مي‌توان در نماي زير به تصوير كشيد:

 

اسامی اعضای هیأت تنظیم در دوره اول تا هشتم به شرح جدول ذیل می‌باشد:

اعضای هیأت تنظیم در دوره‌های یکم تا هشتم

اعضا

دوره

اعضا

دوره

  • دكتر قاضي زاده
  • مهندس محمد ملاكي
  • مهندس تقوایی
  • مهندس سعادتمند
  • دكتر حیدری
  • مهندس عليرضا خجسته وهاب‌زاده
  • دكتر شیخ الاسلام

پنجم

  • دكتر محمد احمديان
  • دکتر علي عسگري
  • مهندس عبدالحسين فضل‌اللهي
  • دكتر محمد حسين جاويدي
  • دكتر محمد صادق قاضي زاده

اول

  • مهندس بهزاد
  • دكتر قاضي زاده
  • دكتر علي‌اصغر اسماعيل‌نيا
  • مهندس محمد ملاكي
  • دكتر امير باقري
  • دكتر جاویدی
  • مهندس متولی‌زاده

ششم

  • دكتر قاضي زاده
  • دكتر امير باقري
  • مهندس فضل‌اللهي
  • دكتر جاويدي
  • دكتر حسين سيفي

دوم

  • مهندس فلاحتیان
  • دكتر علي‌اصغر اسماعيل‌نيا
  • دكتر امير باقري
  • دكتر حقی‌فام
  • دكتر حسین عبده تبریزی
  • دكتر صادق زاده
  • مهندس متولی‌زاده

هفتم

  • دكتر قاضي زاده
  • دكتر امير باقري
  • مهندس فضل‌اللهي
  • دكتر جاويدي
  • مصطفي توانپور
  • دكتر حسين سيفي
  • دكتر مجتبي غروي

سوم

  • مهندس حائری
  • دكتر علي‌اصغر اسماعيل‌نيا
  • دكتر امير باقري
  • دكتر حقی‌فام
  • دكتر حسین عبده تبریزی
  • دكتر صادق زاده
  • مهندس متولی‌زاد

هشتم

  • دكتر قاضي زاده
  • دكتر امير باقري
  • دكتر سيد فريد قادري
  • دكتر جاويدي
  • مهندس عليرضا خجسته وهاب‌زاده
  • مهندس محمد ملاكي
  • دكتر مجتبي غروي

چهارم

برای دوره جاری و نهم هیأت تنظیم، افراد ذیل بر اساس حکم وزیر محترم نیرو از تاریخ 98/5/14 به مدت یک سال به عنوان عضو هیأت تنظیم بازار برق ایران منصوب شده‌اند:

همایون حایری

رئیس هیأت

 

کیومرث حیدری

نائب رئیس و دبیر هیأت

مدیر دبیرخانه هیأت

محمدحسن متولی زاده

عضو هیأت

 

امیر باقری

عضو هیأت

 

سید علی حسینی

عضو هیأت

 

احمد داوودی

عضو هیأت

 

حسین جاویدی

عضو هیأت

 

 

اهم وظایف اعضاء هیات تنظیم بازار برق ایران براساس حکم وزیر محترم نیرو به شرح ذیل می‌باشد:
- نظارت مستمر بر حسن اجرای آیین نامه "تعیین شرایط و روش خرید و فروش برق در شبکه سراسری برق کشور" موضوع ابلاغیه 100/20/32251 مورخ 1384/5/25
- تدوین و ابلاغ رویه های اجرایی
- صدور، تمدید، تعلیق و ابطال پروانه شرکت در بازار برق
- تدوین شاخص‌های کارآمدی بازار و نظارت بر عملکرد بازار و مرکز و گردش سالم و کارآمد بازار برق
- تدوین و پیشنهاد اصلاح و یا تکمیل مفاد آیین نامه فوق الذکر


دبيرخانه هیأت تنظيم بازار، به‌عنوان بازوي عملياتي هیأت تنظيم انجام كليه امور و مسئوليت‌هاي مرتبط در دامنه وظايف خود از جمله انجام مطالعات، تدوين پيش‌نويس رويه‌ها، ارايه گزارش‌ها، تسليم پيشنهادها و ساير امور دبيرخانه‌اي  را بر عهده دارد. وظايف دبیرخانه هیأت تنظيم بازار برق ايران که در ماده 8 آيين‌نامه اجرایی هیأت تنظیم آمده است، در چهارچوب ساختار سازمانی در شکل ذیل آمده است.

 بر این اساس وظایف این دبیرخانه را می‌توان در چهار  محور زیر خلاصه کرد:
•    توسعه بازار
•    پایش بازار
•    پیگیری شکایات و حل اختلاف در بازار
•    پشتیبانی اداری هیأت تنظیم بازار برق
 

جمال آریایی از ابتدای تشکیل هیأت تا سال 1394
علی اصغر اسماعیل نیا از سال 1394 تا سال 1397
کیومرث حیدری در دوره نهم هیات تنظیم سال 1398

 

 

 

  1. نظارت مستمر بر حسن اجراي قوانین بازار برق
  2. رفع ابهام و اتخاذ تصميم در موارد پيش بيني نشده
  3. تدوين و ابلاغ رويه هاي اجرايي و رويه تعيين خسارت
  4. تائيد قراردادهاي في مابين مدير بازار ، مركز ، خريداران و فروشندگان
  5. تدوين شاخصهاي كارآمدي بازار و نظارت بر گردش سالم و كارآمد بازار
  6. تدوين و پيشنهاد گسترش بازار

هیأت تنظيم بازار برق ايران از ابتداي تشكيل تاكنون در طول عمر هفده ساله خويش كه طي نه دوره گوناگون سپري شده است، 322 بار تشكيل جلسه داده است (نخستين جلسه در تاريخ 82/07/09 و سیصد و چهاردهمین جلسه – آخرين جلسه آن تاكنون – در تاريخ 98/11/18 برگزار شده است) که منجر به تصويب حدود 1200 مصوبه، 110 رویه و دستورالعمل و 12 نمونه قرارداد شده است. 80 کارگروه تخصصی، 3 کمیته فعال، 6 هیأت حل اختلاف و داوری، 40 قرارداد تحقیقاتی و پژوهشی و رسیدگی به بیش از 300 مورد اعتراض و درخواست بازیگران، حاصل تلاش مجموعه هیأت تنظیم و دبیرخانه آن می‌باشد. دو شرکت مادر تخصصی تولید نیروی برق حرارتی و شرکت مدیریت منابع آب ایران بعنوان کارشناس فنی مورد تأیید هیأت تنظیم در بخش نیروگاه‌های حرارتی و برقابی، با هیأت تنظیم و دبیرخانه آن همکاری دارند. 
اجرای جلسات اصلی هیأت تنظیم بالغ بر 11000 نفر ساعت از کارشناسان برجسته وزارت نیرو را به خود اختصاص داده است.
نتايج كليه فعاليتهای هیأت تنظيم بازار را در دامنه مسئوليتها و اختيارات اين هیأت، مي‌توان در چهار طبقه آيين‌نامه‌ها، رويه‌ها (يا دستورالعملها)، تصميم‌گيري‌هاي موردي و نمونه قراردادها دسته‌بندي كرد.
خلاصه موارد فوق در جدول ذیل آمده است:

عنوان

هیأت تنظیم بازار برق

زمان تشکیل هیأت تنظیم

مهرماه سال 1382

تعداد دوره‌های دو سالانه هیأت

9

تعداد احکام صادر شده برای اعضاء هیأت تاکنون

52

تعداد جلسات تشکیل شده هیأت تنظیم تاکنون

322

تعداد مصوبات هیأت تنظیم تاکنون

1200

تعداد رویه و دستورالعمل‌های مصوب هیأت

110

تعداد نفر ساعت جلسات اصلی هیأت

11000

تعداد کارگروه‌های تخصصی هیأت

80

تعداد نفر ساعت کارگروه‌های تخصصی

4740

تعداد کمیته‌های فعال هیأت

3

تعداد نفر ساعت کمیته‌ها

192

تعداد هیأت‌های حل اختلاف و داوری

6

تعداد شرکت‌های نماینده بعنوان کارشناس فنی هیأت

2

تعداد نمونه قراردادهای مصوب شده هیأت

12

تعداد قراردادهای تحقیقاتی و پژوهشی انجام شده

40

لیست رویه‌ها و دستورالعمل‌های مصوب هیأت

لیست دستورالعمل و رویه‌ها و قراردادهای مصوب هیأت تنظیم در طول این 322 جلسه برگزار شده تاکنون به شرح جدول ذیل می‌باشد:

رديف

عنوان رويه‌ و دستورالعمل‌های مصوب هیأت تنظیم

جلسه

1

رویه اعلام نیاز مصرف خریداران و محاسبه جرايم خطاي پيش بيني نياز مصرف خريداران برق

11

2

رویه جريمه آزمون ناموفق مصرف

11

3

دستورالعمل نحوه ثبت و نگهداري حساب ها و گردش کار مبادلات مالي

12

4

رويه اجرايي نحوه محاسبه بهای انرژی و آمادگی نیروگاههای انرژی محدود

29

5

رويه محاسبه بهاي آمادگی و انرژي واحدهاي نیروگاهي

32

6

رویه اجرایی مبادلات برون مرزی انرژی و نحوه محاسبه آن در صورتحسابهای خرید و فروش بازار برق

33

7

رویه ارائه اطلاعات ماهيانه تبادل انرژی با شرکتهای مجاور برای برق منطقه ای ها

38

8

رویه محاسبه (اندازه‌گیری) مصارف داخلی واحدهای نیروگاهی و تفکیک آن از انرژی خالص تحویلی به شبکه

44

9

رويه محاسبه انرژي تبادلي از طريق يك خط انتقال بين دو يا سه شخص حقيقي يا حقوقي اعم از عرضه كننده - خريدار - مصرف كننده

44

10

رويه محاسبه بهاي انرژي توليدي مازاد بر ميزان پذيرفته شده در بازار

45

11

رويه پيشنهادي محاسبه AVC

51

12

رويه نحوه پرداخت بهاي آمادگي و انرژي به واحدهاي نيروگاهي كه تحويل قطعي نشده اند و توسط پيمانكار شرايط تست را مي گذارنند

52

13

قرارداد خرید برق

56

14

قرارداد فروش برق

56

15

رويه تعيين ضرايب بهاي آمادگي پرداختي به واحدهاي نيروگاهي (اصلاح شده جلسه 103)

58

16

رويه تعیین جريمه آزمون ناموفق ظرفيت توليد

61

17

دستورالعمل های اندازه گیری

61

18

رويه عملياتي و الگوريتم محاسباتي در مدار قرار گرفتن واحدهاي نيروگاهي

61

19

رويه اجرايي خريد تضميني برق موضوع ماده 8 آئين نامه اجرايي بند ب ماده 25 قانون برنامه چهارم توسعه

62

20

رويه اجباري شدن خدمات جانبي كنترل فركانس

63

21

رويه مميزي و اعتبار سنجي نرم افزارها

64

22

رويه صدور صورت‌حساب‌ها‌ و تبادل اطلاعات و نحوه رسیدگی به اعتراضات بازیگران

70

23

رويه اجرایي تعيين سهم ترانزيت در استفاده از تأسيسات شبكه انتقال

71

24

رويه اجرايي تعيين نرخ خدمات جانبي در قراردادهاي دوجانبه

71

25

رویه نحوه محاسبه انرژی تبادلی بین شرکت ها

74

26

رويه مدیریت خدمات توان راکتیو

77

27

دستورالعمل انجام آزمون ظرفيت توليد

78

28

رویه اثربخشی بازده واحدهای نیروگاهی در ارایش بازار

79

29

رویه نحوه پرداخت به واحدها در شرایط محدودیت سوخت

80

30

رويه مدیریت خدمات جانبی کنترل اولیة فرکانس

85

31

رويه محاسبه بهاي انرژي توليدي مازاد بر ميزان پذيرفته شده در بازار

88

32

رويه مدیریت خدمات جانبی خودراه‌اندازی

90

33

رويه تعیین جریمه آزمون ظرفیت تولید

92

34

دستورالعمل های اندازه گیری

96

35

رویه اجرایی خرید برق به نرخ تضمینی از نیروگاه‌های مقیاس کوچک

99

36

قرارداد فروش برق

99

37

رویه اجرایی پایش عملیاتی و راهبردی

99

38

رویه محاسبه و اعمال مابه التفاوت نرخ سوخت در بازار برق ایران

101

39

رويه تعيين ضرايب بهاي آمادگي پرداختي به واحدهاي نيروگاهي (اصلاح شده جلسه 58 )

103

40

رویه تعیین شرایط و روش خرید برق از مولدهای مقیاس‌کوچک توسط شرکت‌های توزیع نیروی برق

107

41

قرارداد خريد انرژی تولیدی مولد مقیاس‌کوچک

108

42

رويه اجرايي تعيين سهم ترانزيت در استفاده از تاسيسات شبكه انتقال

108

43

رویه اجرایی خرید برق به نرخ تضمینی از نیروگاه‌های مقیاس کوچک

109

44

رویه ممیزی تجارت برق

112

45

دستورالعمل پرداخت حق الزحمه اعضاي كارگروه

112

46

رويه نحوه تعیین کف مجاز ابراز آمادگی واحدهای حرارتی

112

47

دستورالعمل محاسبه و اعمال ما‌به‌التفاوت نرخ سوخت وبهاي گاز صرفه جويي شده

114

48

دستورالعمل محاسبه و اعمال پرداخت‌های جانبی و مازاد هزینه تأمین برق

118

49

قراداد فروش برق

121

50

رویه خدمات توان راکتیو

122

51

رويه تعيين ضرايب بهاي آمادگي پرداختي به واحدهاي نيروگاهي (ویرایش جدید جلسه 103)

127

52

رويه اجرايي خريد  برق به نرخ تضميني از نيروگاه مقياس كوچك

128

53

قرارداد خرید تضمینی برق

131

54

رويه محاسبه هزینه انحراف پیش‌بینی نیاز مصرف خریداران بازار برق

133

55

ويرايش جديد نمونه قرارداد خريد  برق – براي عقد قرارداد در سال 88

136

56

ويرايش جديد نمونه قرارداد فروش برق – براي عقد قرارداد در سال 88

136

57

قرارداد خرید برق

140

58

بازنگری در نجوه اعمال AVC واحدها در رویه های مصوب

145

59

دستورالعمل بازار معاملات دوجانبه متمرکز انرژی برق ایران

147

60

دستورالعمل اجرایی تسویه مالی بازار معاملات دو جانبه متمرکز انرژی برق ایران

153

61

دستورالعمل اجرايي بازار بارهاي قابل قطع و نمونه قرارداد مربوطه

155

62

دستورالعمل‌ تعیین متوسط نرخ خدمات توزیع برق

162

63

دستورالعمل تعیین متوسط قیمت فروش برق به مصرف‌کننده نهایی

162

64

رویه تعیین ضرایب بهای آمادگی پرداختی به واحدهای نیروگاهی (ویرایش جدید جلسه 127)

166

65

دستورالعمل هماهنگی بازار روزفروش با معاملات دوجانبه

167

66

رويه کاهش کف مجاز ابراز آمادگی در شرایط محدودیت ناشی از شرایط غیر قابل پیش‌بینی

174

67

دستورالعمل اجرائی تعیین مقدار متوسط کشوريِ هزینه استفاده از تأسیسات شبکه در سطح فوق توزیع

179

68

دستورالعمل محاسبه متوسط هزینه متغیر تولید واحدهای حرارتی (AVC)

183

69

جبران خسارت ناشی از اعمال نرخ‌های تکلیفی به شرکت‌های غیردولتی (وزیر)

187

70

رویه اثربخشی مابه‌التفاوت نرخ سوخت در تعیین آرایش تولید

188

71

دستورالعمل كسر درآمد مربوط به پروانه‌ي بهره‌برداري براي توليد برق

188

72

رویه خدمات جانبی کنترل فرکانس

191

73

رویه خدمات جانبی ذخیره بهره برداري

191

74

رویه تعیین آرایش تولید در بازار روز بعد

200

75

ویرایش مصوبه بند 2 صورتجلسه 52 هیأت تنظیم بازار برق

204

76

رویه پرداخت هزينه خاموش و روشن شدن واحدهاي نيروگاهي

207

77

دستورالعمل محاسبه بهای سلب فرصت واحدهای نیروگاهی

207

78

دستورالعمل جبران خسارت موسسات برق ناشي از اعمال قيمت‌هاي تكليفي

209

79

ويرايش جديد رويه ضرايب بهاي آمادگي

211

80

دستورالعمل بازنگري مقررات بازار برق

211

81

دستورالعمل اجراي بازار روزفروش در نقطه مرجع شبكه

214

82

نمونه قراردادهاي خريد، فروش و خريد خدمات انتقال برق در بازار عمده‌فروشي

222

83

رویه پرداخت بهای انرژی بابت عدم همکاری (اصلاحيه مصوبه بند 3 جلسه 88)

224

84

ويرايش جديد دستورالعمل اجراي بازار روزفروش در نقطه مرجع شبكه

231

85

ويرايش جديد دستورالعمل پرداخت به نيروگاه‌ها در شرايط محدوديت سوخت (اصلاح مصوبه جلسه 80)

238

86

دستورالعمل جبران درآمدهای از دست‌رفته نیروگاه‌ها طی فرایند تعیین آرایش توليد در بازار برق

240

87

ويرايش جديد دستورالعمل نحوۀ شرکت واحدهای انرژی محدود در بازار عمده‌فروشی برق

242

88

ويرايش جديد دستورالعمل کسر درآمد پروانه بهره‌برداری

243

89

دستورالعمل نحوه اجراي بازار روز بعد با حضور واحدهای مجتمع

248

90

اصلاحیه رویه نحوه تعیین کف و سقف مجاز قابلیت تولید ابراز امادگی واحدهای حرارتی بر اساس دمای محیط نیروگاه و محدودیت‌های فنی تأیید شده موضوع بند 1 صورتجلسه 237،

253

91

ويرايش جديد رویه تعیین آرایش تولید در بازار روز بعد با حضور واحدهای مجتمع جایگزین بند 1 جلسه 200

257

92

ویرایش جدید قرارداد فروش برق

257

93

دستورالعمل حضور ظرفیت نیروگاهی نصب شده مازاد بر مصرف داخلی واحدهای صنعتی در بازار برق (جلسه 258)

258

94

دستورالعمل نحوه شرکت واحدها در بازار روزفروش در دوره تعمیرات

259

95

دستورالعمل تعیین کف و سقف مجاز ابراز آمادگی واحدهای نیروگاهی

260

96

اصلاح رویه جلسه 196 در خصوص بهای انرژی در حالت UL

264

97

دستورالعمل نحوه تسویه مالی تعهدات خارج از بازار در بازار روزفروش

269

98

ویرایش جدید رویه خدمات جانبی کنترل فرکانس (مصوب جلسه 191)

283

99

رویه "شیوه انعقاد قرارداد و خرید برق از نیروگاه‌های داخل شبکه برق کشور"

286

100

تغییرات در" دستورالعمل تعیین آرایش تولید در بازار روز بعد "(مصوب جلسة 200)

287

101

تغییرات و اجرایی شدن "رویه تعیین آرایش تولید در بازار روز بعد با حضور واحدهای مجتمع "(مصوب جلسة 257)

287

102

اصلاحاتی در بند 1 مصوبه 264 مربوط به رویة "پرداخت هزینة روشن و خاموش شدن واحدهای نیروگاهی" (مصوب جلسة 207)

291

103

دستورالعمل "صدور صورت‌حساب‌ها‌، تبادل اطلاعات و نحوه رسیدگی به اعتراضات بازیگران"

294

104

ویرایش جدید رویه "شیوه انعقاد قرارداد و خرید برق از نیروگاه‌های داخل شبکه برق کشور" (مصوب جلسه  286)

295

105

ویرایش جدید دستورالعمل " مديريت مالی خدمات توان راكتيو " (مصوب جلسه 122)

296

106

ویرایش جدید رویه" شیوه انعقاد قرارداد و خرید برق از نیروگاه‌های داخل شبکه برق کشور" (مصوب جلسه 295)

300

107

ویرایش جدید رویه « پرداخت بهای انرژی در دوره محدودیت سوخت » (مصوب جلسه 238)

301

108

ویرایش جدید رویه « مدیریت خدمات جانبی خودراه‌اندازی » (مصوب جلسه 90)

302

109

ویرایش جدید رویه" شیوه انعقاد قرارداد و خرید برق از نیروگاه‌های داخل شبکه برق کشور" (مصوب جلسه 300)

310

110

ویرایش جدید دستورالعمل جبران درآمدهای از دست‌رفته نیروگاه‌ها طی فرایند تعیین آرایش توليد در بازار برق (مصوب جلسه 240) با نام جدید  رویه برآورد و جبران خسارت بازیگران بازار برق

322

خلاصه عملکرد هیأت تنظیم بازار برق در دوره های اول تا نهم
در جدول زیر خلاصه‌ای از تعداد جلسات و مصوبات هیأت تنظیم در دوره‌های اول تا هشتم آمده است:

ردیف

دوره

تاریخ شروع و پایان دوره

تعداد جلسات دوره

شماره جلسه شروع و پایان دوره

تعداد مصوبات دوره

1

اول

09/07/82

07/07/83

23

1

23

82

2

دوم

08/10/83

17/08/84

25

24

48

78

3

سوم

24/08/84

08/08/86

51

49

99

174

4

چهارم

24/11/86

10/12/88

49

100

148

226

5

پنجم

17/12/88

28/12/90

51

149

200

178

6

ششم

01/01/91

05/11/93

55

201

254

181

7

هفتم

12/11/93

17/09/95

31

255

285

92

8

هشتم

20/11/95

26/10/97

29

286

314

88

9

نهم

14/5/98

14/5/99

این دوره تا 14/5/1399 ادامه دارد.